I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Boeken: Film und Kunst nach dem Kino

Cine-nostalgie of noodkreet?

Moeten festivals voor films gaan betalen? Deze en andere vragen stelt Kurtzfilmtage-directeur Lars Henrik Gass in zijn essaybundel Film und Kunst nach dem Kino.

Voordat hij aantrad als directeur van het Filmfestival Rotterdam publiceerde Rutger Wolfson twee boeken (Kunst in crisis, 2003 en Het museum als plek van ideeën, 2007) waarin hij de positie van de beeldende kunsten in onze samenleving onderzocht. Stokpaardjes: het slechten van de grenzen tussen zogenaamde hoge en lage kunst/cultuur en de gedachte dat kunst zijn relevantie was verloren. De stiekeme hoop was natuurlijk altijd dat Wolfson als echte intellectueel ook bij het IFFR bijdragen zou gaan leveren aan de discussie over film en filmvertoning in Nederland. Want op filmgebied bestaat die reflectie veel te weinig. Maar we geven de hoop niet op. Ondertussen bundelde Lars Henrik Gass, directeur van de even over de grens plaatsvindende Kurzfilmtage Oberhausen afgelopen voorjaar in alle hectiek rondom de vijftigste verjaardag van het Oberhausener Manifest een aantal van de essays en stukken die hij de afgelopen jaren over de veranderende rol van bioscopen, filmvertoningen en festivals schreef. Ook hij heeft een aantal stokpaardjes: festivals zijn steeds meer alternatieve vertoningsplekken en distributiekanalen geworden voor films die niet meer zo makkelijk hun weg naar de bioscoop of televisie vinden, en die festivals moeten daar ook financieel hun verantwoordelijkheid voor gaan nemen richting filmmakers en distributeurs.
Gedachten als deze klinken al een flink aantal jaren door in zijn vaak filmpolitiek geladen openingstoespraken waarin hij het ook aandurfde de zin en het zijn van de bioscoop als vertoningsplek in twijfel te trekken. In hoeverre is de bioscoop als ruimtelijke plek een voorwaarde voor de echte filmische ervaring? Gass zet in Film und Kunst nach dem Kino (let op de woordspelige betekenis van 'kino' als film en als bioscoop) de filmvertoning als collectieve ervaring ook historisch, economisch en sociologisch in context. Er klinkt af en toe wat nostalgisch sentiment in zijn overwegingen door, maar dan ook weer de durf om grote lijnen te schetsen en parallellen te trekken tussen de opkomst van het home-entertainment en de inburgering van dvd's en beamers en de filmische traditie om met found footage nieuwe films te maken.
Het boekje is een must-read, een discussiestuk, een steen in de vijver voor iedereen die zich in Nederland bezig houdt met (festival)vertoning en distributie van films en die zich afvraagt hoe film ook buiten de bioscoop kan overleven. Daarbij is het goed om in gedachten te houden dat Nederland voorlopig met zijn filmtheatercircuit een streepje voor heeft boven veel andere Europese landen. Door de fijnmazigheid van het filmtheaternetwerk kent Nederland een relatief rijk aanbod. Een stad als Oberhausen zou zonder de Kurzfilmtage zijn laatste bioscoop al lang gesloten hebben. Toch zijn er ook in Nederland signalen dat het die kant op gaat. In steden als Rotterdam en Eindhoven dreigt de programmering van de filmtheaters onder de tucht van de markt te bezwijken. Gass gaat in op die uitzonderingspositie van film ten opzichte van de andere kunsten: wat film is wordt door de markt bepaald, provoceert hij. Om daarna aan te geven dat er tegenwoordig nog maar een kwart of minder van de filmproductie in de bioscopen te zien is. En tegelijkertijd signaleert hij ook de 'vermarkting' van festivals. Vaak zijn festivals nog de enige plek waar films door een publiek gezamenlijk bekeken kunnen worden, terwijl andere festivals alleen nog functioneren als platform voor voorpremières. Dus waarom zouden filmmakers en distributeurs hun films gratis ter vertoning aan moeten bieden, terwijl het tweede commerciële leven voor die films buiten de festivals steeds minder bestaat? Dat is namelijk waar festivals zich nu nog steeds op beroepen als zij weigeren voor films te betalen, evenals de drogreden van de 'gratis publiciteit', die door de afkalvende filmpers ook zo goed als non-existent dreigt te worden.
Voor de filmliefhebber heeft dit uiteindelijk grote gevolgen. Daarom bepleit Gass dat de sector zelf met oplossingen komt, voordat het voorhoedegevecht dat zij nu nog kunnen voeren een achterhoedegevecht wordt.

Dana Linssen

Film und Kunst nach dem Kino | Lars Henrik Gass | 2012, Philo Fine Arts/Fundus Bücher 216, Hamburg | 136 pagina's | €10,-


Boeken kort 

Filmisch verlangen Film als filosofie | Luc Deneulin & Johan Swinnen | 2012, Academic and Scientific Publishers | €19,95
Dit Vlaamse boek met interviews geeft een verfrissend beeld van de rol van film als filosofisch instrument. Niet alleen voor de klas, maar ook om de tijdsgeest te benaderen. In gesprek met Vlaamse en Franse filosofen komen namen als Sartre, Walter Benjamin en Plato veelvuldig aan bod. En de vraag 'Wat is het geheim van het grote succes van Hollywoodfilm?' levert interessante antwoorden.

Film After Film Or, What Became of 21st Century Cinema? | J. Hoberman | 2012, Verso | €22,95
De kaft heeft een apocalyptisch tintje; alsof er iets vreselijks staat te gebeuren met het medium. De titel voorspelt ook al niet veel goeds, en zal gedeeltelijk zijn ingegeven door de recente ervaringen van gevestigd filmcriticus Hoberman. Hij werd in januari, na ruim 20 jaar trouwe dienst, plots ontslagen als 'senior film critic' bij de New Yorkse Village Voice en ondervond zo dat niet alleen cinema maar ook filmkritiek aan het veranderen is. In feite breekt Hoberman een lans voor het eigen metier met dit boek, vooral door zijn theorie dat 'de geschiedenis van film de geschiedenis van animatie is geworden'. Avatar en WALL-E worden er overtuigend bijgesleept: de camera is niet meer nodig, de computer kan inmiddels alle rollen spelen. Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel legt Hoberman verbanden tussen wat hij benoemt als 'New Realness' en de hedendaagse digitale mogelijkheden. Het tweede deel beschrijft de politieke ontwikkelingen in Amerika en de weerslag van 9/11 op de vaderlandse cinema. Hij sluit het boek af met een eclectische verzameling recensies. Waar anders vind je zo'n erudiete bundeling recensies van o.a. Russian Ark (Alexander Sokoerov, 2002), Southland Tales (Richard Kelly, 2006) en de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Beijng (2008)?

The Big Screen The Story of the Movies | David Thomson | 2012, Farrar, Straus and Giroux | €27,95
In tegenstelling tot Amerikaan Hoberman vertelt de Britse criticus Thomson met zijn nieuwste boek een veel persoonlijker verhaal. In deze dikke pil vertelt hij over het ontstaan van cinema tot de opkomst van digitale cinema en vooral digitale vertoning. Dit is vooral een boek over de geschiedenis van film — als beleving. Ook Thomson, vooral bekend om zijn A Biographical Dictionary of Film, kan niet ontkomen aan een melancholisch ondertoon; de versnipperde beleving van de YouTube gebruiker verbleekt bij zijn ervaringen in de bioscoop van vroeger. Wellicht wat nostalgisch, maar vol liefde en kennis.

Samenstelling Jasper de Bruin | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020 6226489 | theatreandfilmbooks.com



top
Artikelen
Tijdreizigers
100 jaar Hollywood De kolonisten van Beverly Hills
100 jaar Hollywood
FilmSlot Viennale: 50 jaar filmliefde

Interviews
Felix van Groeningen over The Broken Circle Breakdown 'Ik omhels de misère'
Johan Heldenbergh 'Plak geen sticker op de ruit'
Paolo & Vittorio Taviani over Caesar Must Die 'De gevangenis is absurd'
Gilles Bourdos over Renoir Ellende als schoonheid en kleur en vlees

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Zwarte gaten: Sander Burger zag eindelijk Aguirre, der Zorn Gottes 'Dit gaat heel slecht aflopen'
Op ooghoogte Gedaanteverwisselingen
Spotlight: Aaron Taylor-Johnson
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Uitpakparty
Boeken: Film und Kunst nach dem Kino Cine-nostalgie of noodkreet?
World Wide Angle (NL) Leeg en Vol, Dik en Dun
Evenementen (Focus)


Recensies
Anna Karenina Magistraal!
De baby Vergeten kindertijd
The Broken Circle Breakdown Verdriet is ondeelbaar
Caesar Must Die Mooi gespeeld: nu terug in je cel
Cloud Atlas Ambitieuze mindfuck cinema
Comme un homme Ontvoeringsdrama van de schrijvers van Vertigo
Deadfall Off the road thriller
Ernest & Célestine Geen muis in huis!
The Hobbit: An unexpected Journey Diaspora der dwergen
Le magasin des suicides Op naar de zelfmoordshop
Notre paradis Tienergod als erotisch aas
Populaire Bontgekleurde retro romkom
Regilaul Aardse ballades
Renoir De witte hoed staat hem goed
Seven Psychopaths Psychopaten-theekransje
Sol LeWitt De ideeënman blijft onzichtbaar