Jackie
Sieranevada
Moonlight
Personal Shopper
Paterson
Gilles Bourdos over Renoir

Ellende als schoonheid en kleur en vlees

Regisseur Gilles Bourdos maakte zich de blik van Pierre-Auguste Renoir eigen. "Ik heb maandenlang de schilderijen van Renoir bestudeerd. Maar op een gegeven moment heb ik alles opzij geschoven."

Soms zou je zweren dat een beeld in Renoir, een speelfilm over de laatste dagen van Pierre-Auguste Renoir, een reconstructie is van een schilderij van de fameuze impressionist. De bevallige pose, de warme kleuren, de harmonieuze compositie — dat moet bedacht zijn door de meester zelf. Regisseur Gilles Bourdos zweert echter dat hij niets heeft nagemaakt. Dat zijn opnamen doen denken aan Renoirs schilderijen komt doordat hij zich diens manier van werken heeft eigen gemaakt. Het zijn Bourdos' impressies van Renoirs impressionisme.

Mag ik uw film een ode noemen aan het licht van Renoir? "Dat licht vormde het hart van mijn bezieling als regisseur. Renoir ging rond 1910 aan de Côte d'Azur op zoek naar dat licht. Het licht van zijn Italiaanse meesters Giorgione en Titiaan. Tegelijkertijd zat hij in zijn privéleven juist in een duistere periode. Zijn vrouw was overleden, twee zoons waren gewond geraakt in de oorlog en zelf leed hij ernstig aan reuma, waardoor hij maar met moeite een kwast kon vasthouden. Maand na maand kun je in die periode zien hoe zijn schilderkunst reageert op zijn privéleven. Hoe groter de problemen in zijn privéleven, hoe meer zijn schilderijen overlopen van vitaliteit, kleur, vlees en schoonheid."

Die impressionistische schilderijen reproduceert u door bijvoorbeeld out-of-focus te filmen. "Maar ik heb nergens Renoirs werk nagemaakt."Dus geen van uw beelden is een kopie van een schilderij van Renoir? "Nee. Maar ik zal u vertellen wat ik wel heb gedaan. Neem het moment waarop het model zich naakt over een wasbak buigt. Je ziet dat Renoir haar inderdaad in die houding schildert, maar niet boven een wasbak, maar boven een rivier. Zo laat ik telkens zien dat Renoir niet schildert wat hij ziet maar wat hij voelt. En dat heb ik ook gedaan. Ik heb de blik van Renoir verinnerlijkt. In plaats van schilderijen te reconstrueren, probeerde ik me het bijbehorende gevoel eigen te maken. Het gevoel van de Middellandse Zee, de natuur, het licht, de kostuums, de decors, de acteurs."

Als het model voor het eerst poseert met de hoed, bijna naakt, en aan het einde van dat shot lichtjes naar voren buigt — daar dacht ik: dat moet een schilderij zijn, een knipoog naar de kijker. Maar dat is het dus niet. "Nee, echt niet. Ik heb maandenlang de schilderijen van Auguste Renoir bestudeerd. Maar op een gegeven moment heb ik alles opzij geschoven. Ik heb uit mijn geheugen gewerkt, subliminaal. Zodat ik, met een frisse blik, de cinema als cinema kon blijven gebruiken. En niet als een imitatie van schilderkunst."

In de film zie je dat Renoir vaak dingen die hij bekijkt pas een dag later schildert. "Inderdaad. Zoals met de citroenen."

Zoiets heeft u dus eigenlijk ook gedaan. "Precies! Hij zegt bijvoorbeeld tegen het model: loop een beetje. Later zie je haar pose terug op een schilderij, maar bewerkt tot de Hof van Eden. Daar heeft ze een appel in de hand. Maar het model had geen appel in haar hand. Er ontstaat een spel tussen Renoir, interpreterend wat hij ziet, en mij, interpreterend hoe ik Renoir zie. Snapt u? Het is een spel van spiegels."

Wat zocht u toen u die actrice moest casten? Een schilderij? "Ik zocht gratie. Kijk, de oude Renoir had feitelijk geen model meer nodig om te kunnen schilderen. Hij kon het desnoods met zijn ogen dicht. Hij had inspiratie nodig. Iets wat hem het verlangen inblies om te schilderen. Ik zocht iemand die dat kon belichamen."

Ik was getroffen door hoe schilderachtig haar naaktheid was. "Je ziet naaktheid in de cinema bijna alleen in een erotische of seksuele context. Ik wilde het lichaam filmen als schoonheid. Zoals je ook een boom kunt filmen."

Hoeveel heeft Renoir in die periode eigenlijk geschilderd? "Ontzettend veel. Ik denk dat hij elke twee, drie dagen een werk af had. Bij zijn dood in 1919 werden in het atelier dat u in de film ziet zevenhonderd werken gevonden. En dat atelier was gebouwd in 1915."

Het is ook de periode waarin de film opkomt — met zijn zoon Jean Renoir als beginnend filmmaker. Als iemand zo veel schildert als Auguste Renoir, kun je daar dan een soort protocinema in zien? "Ha ha, ja inderdaad! Daarin zou je misschien het cinematografische verlangen kunnen herkennen om zo veel mogelijk vast te leggen."

Zoals u in het atelier van Renoir een protofilmstudio herkent. "U moet weten dat schilders in die regio geen ateliers hadden. Die gingen naar buiten. Maar omdat Renoir zich daarvoor te zwak voelde, liet hij iets bouwen dat een compromis was tussen binnen en buiten. En het resultaat lijkt sprekend op een vroege filmstudio, met overal ramen en licht dat binnenvalt. Zoals bij Méliès of Griffith. En ik vind het een fascinerend idee dat Jean Renoir daarmee is opgegroeid."

Kees Driessen



top
Artikelen
Tijdreizigers
100 jaar Hollywood De kolonisten van Beverly Hills
100 jaar Hollywood
FilmSlot Viennale: 50 jaar filmliefde

Interviews
Felix van Groeningen over The Broken Circle Breakdown 'Ik omhels de misère'
Johan Heldenbergh 'Plak geen sticker op de ruit'
Paolo & Vittorio Taviani over Caesar Must Die 'De gevangenis is absurd'
Gilles Bourdos over Renoir Ellende als schoonheid en kleur en vlees

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Zwarte gaten: Sander Burger zag eindelijk Aguirre, der Zorn Gottes 'Dit gaat heel slecht aflopen'
Op ooghoogte Gedaanteverwisselingen
Spotlight: Aaron Taylor-Johnson
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Uitpakparty
Boeken: Film und Kunst nach dem Kino Cine-nostalgie of noodkreet?
World Wide Angle (NL) Leeg en Vol, Dik en Dun
Evenementen (Focus)


Recensies
Anna Karenina Magistraal!
De baby Vergeten kindertijd
The Broken Circle Breakdown Verdriet is ondeelbaar
Caesar Must Die Mooi gespeeld: nu terug in je cel
Cloud Atlas Ambitieuze mindfuck cinema
Comme un homme Ontvoeringsdrama van de schrijvers van Vertigo
Deadfall Off the road thriller
Ernest & Célestine Geen muis in huis!
The Hobbit: An unexpected Journey Diaspora der dwergen
Le magasin des suicides Op naar de zelfmoordshop
Notre paradis Tienergod als erotisch aas
Populaire Bontgekleurde retro romkom
Regilaul Aardse ballades
Renoir De witte hoed staat hem goed
Seven Psychopaths Psychopaten-theekransje
Sol LeWitt De ideeënman blijft onzichtbaar