Poesía sin fin
Brimstone
La La Land
How to Meet a Mermaid
Fai bei sogni en Sangue del mio sangue (Marco Bellocchio over)
Sergei Eisenstein World Wide Angle (NL)

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt het web af en becommentarieert opvallende discussies en tendensen rond filmmakers, in webzines en blogs. Deze maand de 47ste aflevering: 'De Passie van Vertaling'

Hier komt een klaagzang — of een klacht — die ik zeker een keer per maand van over de hele wereld te horen krijg: "Waarom is nog steeds niet al het werk van Eisenstein/Bazin/Kracauer/Daney/etc. naar mijn eigen taal vertaald?" De wereld is ontzaglijk groot en elke individuele nationale filmcultuur voelt het gemis — of moet zich nog realiseren wat het mist: Frieda Grafe in het Engels, Raymond Durgnat in het Frans, stapels Mikhail Iampolski maar alleen in het Russisch, Judith Williamson onbekend in Spanje, Manny Farber die nog moet doorbreken in het Koreaans en zo gaat het eindeloos door.
Wat er wordt vertaald — in bijna elk vakgebied en vooral in de kunsten en de geesteswetenschappen — is altijd minuscuul, een bruggenhoofdje in een andere cultuur. Veel mensen hebben een aandoenlijk Platonische kijk op vertalingen: alles ligt klaar om vertaald te worden dus op de een of andere magische manier zal dat ook allemaal gebeuren! Tegelijk is het een schattig en naïef idee dat ervan uitgaat dat uitgevers en hun redacteuren mensen zijn met een totale, globale kijk, een compleet begrip van de cultuurgeschiedenis en een onberispelijk besef van intellectuele prioriteiten: ze wachten alleen precies het juiste moment af om de markt te bestormen met 1.000 pagina's van Eisensteins Method!
Regelmatig worden op allerlei plekken 'vertaalprojecten' aangekondigd, zoals door de Society for Cinema and Media Studies (SCMS). Elke keer als ik zo'n kop boven een artikel zie, slaat mijn hart over: wat gaat het worden, wat gaat er verschijnen? Maar in feite zijn al die projecten zeurende wenslijstjes: "Waarom hebben we niet alles van Pasolini over film in het Engels? Wanneer wordt Helmut Farbers aanzienlijke Duitse oeuvre een keer naar de rest van de wereld geëxporteerd?" — alsof erover klagen vanaf de top van een of andere hoge berg ervoor gaat zorgen dat het ook echt gebeurt.
Ik heb het geluk gehad deel te kunnen zijn van het vertaalproces. Op het moment neemt het zelfs een groot deel van mijn tijd in beslag. Mijn teksten worden vertaald, ik vertaal het werk van anderen. Ik zie dat als een privilege en als een plicht. Het heeft zelfs iets van een missie gekregen om zo veel als ik kan te helpen bij het vertalen van teksten over film — en de internetcultuur draagt daar onmetelijk veel aan bij. Minder tijd blijft helaas over voor andere zaken, maar ik ben eraan verslingerd geraakt. Ik zie het, een beetje religieus — en zelfs een beetje erotisch — als de Passie van Vertaling.
Hoewel er veel uitstekende professionele deskundigen/vertalers zijn (zoals wat betreft het Engels/Frans/Spaans de geweldige Surrealisme-expert Paul Hammond), heeft het vertalen weinig weg van een 'industrie' die gereguleerd, beheerst of aangestuurd wordt door een soort Mabusiaanse almacht. Het is, integendeel, volledig ad hoc, zonder continuïteit, vaak willekeurig en regelmatig vreselijk oneerlijk (hebben we nooit het gevoel, in een aanval van wrok, dat sommige filmtheoretici oververtaald worden?).
De wet van het vertalen is eenvoudig: vertalen gebeurt gewoonlijk alleen als één persoon — een geschift, super-toegewijd, obsessief persoon — beslist, tegen alle redelijkheid en beter weten in, om het te doen, of om het samen met anderen te realiseren. En dat betekent fondsen bij elkaar brengen, een uitgever vinden (hoeveel Engelstalige uitgevers hebben ooit gehoord van Grafe of Hasumi of honderd nog nooit vertaalde andere auteurs?), en twee, drie, vijf en misschien wel meer jaren reserveren om het manuscript die lange weg af te laten leggen en onder de aandacht te brengen van een klein, maar dankbaar lezerspubliek. Maar dat is de passie van vertaling...

Adrian Martin | vertaling Ronald Rovers


top
Artikelen
Filmacademie zoekt nieuwe koers (en directeur)
Nova Zembla De feiten

Interviews
Tilda Swinton over We Need to Talk About Kevin Een nachtmerrie baren
Catherine Deneuve over Les bien-aimés 'Ik mis het verleden niet'
Marius Holst over King of Devil's Island Ontsnappen uit het jongens-Alcatraz
Rafi Pitts over The Hunter 'Mijn neo-realistische western'

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
Ingezonden brief
Spotlight Louis Garrel
FilmBoeken Jezus superster
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) YouTube is de nieuwe MTV
FilmSlot Reis langs filmfestivals
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
50/50 Gevoel voor tumor
Anonymous Shakespeare, charlatan
Les bien-aimés Sprankelende estafette d'amour
Carnage Oorlog op de vierkante millimeter
Dolfje Weerwolfje De wolf in jezelf
Hasta la vista! Eerst neuken dan sterven
The Hunter Prooi van het gezag
Hysteria Jolly Molly en het geheim van het hysterisch paroxisme
King of Devil's Island Rebel of revolutionair
Kyteman: Now What? Een beetje wegspacen
Nannerl, la soeur de Mozart Muziek is een mannenzaak
Nova Zembla De fictie
Ouwehoeren De Mohikanen van de Wallen
Over Canto Een beetje wegspacen
Tinker Tailor Soldier Spy Wie is de mol?
We Need to Talk About Kevin Bestaat het pure kwaad?
Winter Vacation Lanterfanten in Binnen-Mongolië