Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
Jesus Christ Superstar FilmBoeken

Jezus superster

Zoveel Jezusfilms, zoveel portretteringen. Religiewetenschapper Freek Bakker bespreekt er een kleine twintig in Jezus in Beeld. Van een heilige op sandalen in The King of Kings tot de abattoir-Jezus in The Passion of the Christ.

Toch jammer dat Paul Verhoeven nooit aan zijn Jezusfilm is toegekomen. Al was het maar omdat er dan in Nederland in ieder geval één bioscoopfilm over Jezus zou zijn gemaakt. Dat in ons land nooit zo'n film is gemaakt, is een van de constateringen in de historische studie van Freek Bakker naar het beeld van Jezus in bioscoopfilms. Het is jammer, en ook tekenend voor het nogal beschrijvende karakter van het boek, dat hij er geen verklaring voor geeft. Komt het door de dominantie van het protestantisme, waarvan de aanhangers tot diep in de twintigste eeuw film een werktuig in handen van de duivel vonden? Ik had er graag iets over gelezen.
Bakker vond in de literatuur 150 Jezusfilms, waarvan hij er achttien bespreekt. De filmwereld was er snel bij om Jezus aan een filmcarrière te helpen. Al in 1897 konden de Fransen meeleven met Jezus' lijdensweg in La Passion du Christ. Het succes was zo groot, dat de katholieke uitgeverij die de film had laten maken voortaan alleen nog films produceerde. Ook George Méliès liet er geen gras over groeien. De filmmaker, die dol was op trucages, liet in 1899 als eerste in Le Christ marchant sûr les flots Jezus over water lopen. Het hoogtepunt van de zwijgende Jezusfilms was in 1927 Cecille B. DeMilles The King of Kings. De film verwierf zo'n onaantastbare status dat in de Verenigde Staten veertig jaar (!) geen grote Jezusfilm meer werd gemaakt.
In de jaren zestig maakte Jezus een daverende comeback. In King of Kings (1961) van Nicholas Ray is hij met zijn diepblauwe ogen en geschoren oksels een fijne romantische sexy held. Recensenten gaven de film de ondertitel: 'I was a teenage Jesus'. Ook de Jezus in Pasolini's Il Vangelo secondo Matteo (1964) was niet gecast op theologische kennis, maar op gekwelde blikken en een sexy lichaam. Bakker heeft nauwelijks aandacht voor deze Jezuserotiek. Liever analyseert hij het theologische gehalte van de films. Boeiend voor theologen, maar niet voor atheïstische filmliefhebbers. Door zijn theologische visie mist de auteur soms de essentie van een film. Hoe kun je Jesus Christ Superstar (1973) bespreken zonder het woord hippie te laten vallen? Jezus is in die film ongetwijfeld "een zoekende geest", maar toch vooral een hippie, bij wie we niet raar zouden opkijken als hij een blowtje opstak.
Een gewoon mens is Jezus ook in Martin Scorseses The Last Tempation of Christ (1988), want daarin is hij getrouwd en pleegt hij overspel. Bakker concludeert voorzichtig dat in deze Jezus "mogelijkerwijs meer waarheid schuilt" dan in "de vele serene en volmaakte Jezussen in andere films". Mel Gibsons The Passion of the Christ, met een opbrengt van 610 miljoen de succesvolste Jezusfilm aller tijden, noemt hij treffend een horrorfilm. De auteur trekt in zijn nogal schoolse studie niet de voor de hand liggende conclusie uit honderd jaar Jezusfilms: je kunt met de zoon van God alle kanten op. Dus kan hij ook zwart zijn (Color of the Cross, 2006) of een Indiër (Karuna Mayudu, 1978, en Shanti Sandesham, 2004).

Jos van der Burg

Jezus in Beeld. Een studie naar zijn verschijnen op het witte doek
Freek Bakker
2011, Uitgeverij Van Gruting, 263 pagina's, €25


Between Stillness and Motion — Film, photography, algorithms
Eivind Røssaak (red.)
2011, Amsterdam University Press, €27,50
In het verleden, met name in de jaren zeventig, is er veel geschreven over de wisselwerking tussen stil en bewegend beeld in cinema, maar volgens Røssaak was nieuw onderzoek hard nodig, in verband met de technologische revolutie en het grotendeels verdwijnen van celluloid. Vandaar deze bundel, met essays van verschillende auteurs, over onder andere digitale media, stopmotion, montage, fotografie, muziekvideo's en de films van Fassbinder.

Film and Stereotype — A Challenge for Cinema and Theory
Jorg Schweinitz
2011, Columbia University Press, €24,95
Oorspronkelijk in het Duits uitgegeven, nu vertaald in het Engels. Het is een uitgebreide analyse van het gebruik van clichés en stereotypen in film, van 1920 tot nu. Schweinitz maakt grondige filmanalyses, betrekt bij zijn onderzoek linguïstiek, literatuur, kunstgeschiedenis en psychologie, en bespreekt het werk van denkers als Susan Sontag, Roland Barthes, Theodor W. Adorno en Rudolf Arnheim. Zeer interessant voor filmmakers en -theoretici, maar ook voor mensen uit andere kunstdisciplines en wellicht zelfs voor psychologen, aangezien filmbeelden doordringen in het menselijk denken, handelen en dromen.

Edith Head — The Fifty Year Career of Hollywood's Greatest Costume Designer
Jay Jorgensen
2010, Running Press, €59,50
Groot gebonden boek over een van Hollywoods belangrijkste kostuumontwerpers. Edith Head heeft meer dan 400 films op haar naam staan, ze kleedde veel beroemde filmsterren. Een prachtige uitgave met anekdotes, schetsen, veel foto's van Head zelf, van filmsterren en kostuums, en quotes van anderen over de ontwerpster, zoals deze, van Oleg Cassini: 'She spoke a curious language, a cross between Hollywoodese and fashionese'.

Van Abeltje tot Zoop — Over het succes van de Nederlandse jeugdfilm
Esther Schmidt en Sabine Veenendaal
2011, Hoogland & Van Klaveren, €19,90
Eindelijk is er een boek over de Nederlandse jeugdfilm. Dat werd tijd, gezien het succes van 'onze' jeugdfilms, ook in het buitenland. Van Abeltje tot Zoop geeft een overzicht en bevat veel beeldmateriaal, ook uit de vroege jaren. Feiten worden afgewisseld met persoonlijke verhalen van filmmakers. Wist u dat Dick Laan, van Pinkeltje, in 1917 de eerste was die zich bezighield met films voor kinderen?

Chinese Women's Cinema — Transnational Contexts
Lingzhen Wang (red.)
2011, Columbia University Press, €24,95
Eerste Engelstalige boek in zijn soort, over 21 gevestigde en minder bekende vrouwelijke Chinese filmmakers die de Chinese film hebben gemoderniseerd, en over onderwerpen als auteurschap, feminisme en gender.

Samenstelling Claudia Jong | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020-6226489 | i theatreandfilmbooks.com



top
Artikelen
Filmacademie zoekt nieuwe koers (en directeur)
Nova Zembla De feiten

Interviews
Tilda Swinton over We Need to Talk About Kevin Een nachtmerrie baren
Catherine Deneuve over Les bien-aimés 'Ik mis het verleden niet'
Marius Holst over King of Devil's Island Ontsnappen uit het jongens-Alcatraz
Rafi Pitts over The Hunter 'Mijn neo-realistische western'

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
Ingezonden brief
Spotlight Louis Garrel
FilmBoeken Jezus superster
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) YouTube is de nieuwe MTV
FilmSlot Reis langs filmfestivals
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
50/50 Gevoel voor tumor
Anonymous Shakespeare, charlatan
Les bien-aimés Sprankelende estafette d'amour
Carnage Oorlog op de vierkante millimeter
Dolfje Weerwolfje De wolf in jezelf
Hasta la vista! Eerst neuken dan sterven
The Hunter Prooi van het gezag
Hysteria Jolly Molly en het geheim van het hysterisch paroxisme
King of Devil's Island Rebel of revolutionair
Kyteman: Now What? Een beetje wegspacen
Nannerl, la soeur de Mozart Muziek is een mannenzaak
Nova Zembla De fictie
Ouwehoeren De Mohikanen van de Wallen
Over Canto Een beetje wegspacen
Tinker Tailor Soldier Spy Wie is de mol?
We Need to Talk About Kevin Bestaat het pure kwaad?
Winter Vacation Lanterfanten in Binnen-Mongolië