Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Beeld uit Annabelle Serpentine Dance Imagine Film Festival

Mode draagt de dood al in zich

Het Imagine Film Festival staat in april in het teken van Fantastic Fashion, met onder andere fashion films van Park Chan-wook en Nicolas Winding Refn. Wat maakt het horrorgenre omgekeerd interessant voor modeontwerpers en makers van fashion films?

Door Janneke van der Linden

Net als de fantastische film draait mode om de toekomst. Beiden experimenteren met beelden en ideeën over hoe deze toekomst eruit gaat zien. Steeds meer modeontwerpers maken dan ook korte 'fashion films' die vaak online te zien zijn. Film heeft als voordeel dat het de kleding in beweging kan laten zien, maar de fashion film is veel meer dan een bewegend 'lookbook' of commercial. De films hebben ook een artistieke waarde en vormen een nieuw genre dat zich volop aan het ontwikkelen is. Zelfs gerenommeerde speelfilmregisseurs hebben voor grote modemerken korte fashion films gemaakt, zoals David Lynch voor Dior, Wes Anderson voor Prada, en onlangs Spike Jonge voor Kenzo.
Naast speelfilms met opvallende rollen voor kostuums, vertoont het Imagine Film Festival in samenwerking met het Fashion Film Festival in Berlijn daarom ook een selectie fashion films, van onder andere Park Chan-wook en Nicolas Winding Refn. Die zijn in het bijzonder interessant omdat kleding hier niet vooral dient voor het ondersteunen van een bepaalde rol van een personage, zoals vaak het geval is in fantastische films. Mode is voor de fashion-filmmaker juist de aanleiding voor het creëren van een compleet filmisch universum, dat groter is dan het kledingobject alleen. Opvallend aan de fashion-programmering van Imagine is de combinatie met het horrorgenre. Vanzelfsprekend spelen kostuums en special make-up een belangrijke rol in de creatie van monsterlijke en bovennatuurlijke wezens, maar wat maakt het horrorgenre omgekeerd interessant voor modeontwerpers en de fashion film?

The next thing
Alhoewel korte fashion films voor merken en designers een vrij recent fenomeen zijn, is de aantrekkingskracht tussen mode en film niets nieuws. Een van de allereerste films, Annabelle Serpentine Dance uit 1895, benadrukte via een dansuitvoering de spectaculaire kwaliteit van cinema om beelden in beweging te laten zien. Hierin speelden de vloeiende bewegingen en de steeds veranderende vormen van de jurk van danseres Annabelle Moore een essentiële rol. Het succes van de film was niet alleen te danken aan Moore's optreden, maar vooral ook aan de complexe figuren van haar jurk, die de sensatie rondom film als medium van beweging benadrukte. Dit effect werd versterkt door het handmatig tinten van de film, een ontwikkeling die parallel liep met technologische innovatie in onder andere de textielindustrie. De reden voor die tinting was niet alleen esthetisch of om het verhaal te ondersteunen, het werd ook gedaan omdat het simpelweg nieuw en in de mode was.
Film als visueel spektakel smeedde dus al direct een band met fashion, en heeft door de jaren heen de steeds veranderende mode- en tijdsbeelden gereflecteerd. Omgekeerd zijn modeontwerpers op allerlei manieren geïnspireerd door film. Zelfs het horrorgenre heeft een aantrekkingskracht op modeontwerpers. Zo zijn de hoekige esthetiek en donkere silhouetten uit de Duitse expressionistische films van invloed geweest op de collecties van Karl Lagerfeld en Alexander McQueen, zijn trekjes van verleidelijke en extravagant geklede vampiers terug te zien op de catwalks van onder andere Givenchy en Ann Demeulemeester, en was David Lynch' onheilspellende sfeer een inspiratie voor merken als Kenzo, Comme des Garçons, Prada en Louis Vuitton.
Hoewel horror misschien niet meteen doet denken aan de glamour en luxe van high fashion, hebben beiden wel als doel hun publiek te overweldigen en emotioneel aan te grijpen. Een van de fashion films uit het programma van Imagine is de winnaar van de prijs voor beste idee op het Fashion Film Festival in Berlijn in 2013. Possession (Ralf Schmerberg, 2012) is gemaakt in opdracht voor luxemerk Moga e Mago, en speelt zich af in de Berlijnse underground scene. Bij een kanaal spoelt het dode lichaam van een bijna naakte vrouw aan. Ze draagt enkel een jurk die bestaat uit een gouden ketting geweven tot een spinachtig net — een opzienbarend kledingstuk dat vervolgens wordt afgenomen door twee cocaïne snuivende jonge vrouwen. Al snel ontstaat er ruzie over wie de jurk aan mag doen, en loopt de spanning zo hoog op dat een van de vrouwen de ander wurgt met de ketting van de jurk, om deze vervolgens zelf aan te trekken. Als ze zich in het uitgaansleven waagt, wordt de draagster al snel verleid door een andere vrouw die geïntrigeerd is door haar bijzondere outfit, en gaat ook zij vervolgens over op moord om deze te bemachtigen. De jurk roept zo'n groot verlangen op dat het ene na het andere slachtoffer valt. De drijfveer achter mode als een miljardenindustrie is het creëren van verlangen naar the next thing, en dus draagt mode de dood al in zich. Zoals schrijver, ontwerper en filmmaker Jean Cocteau zei: "La mode, c'est ce qui se démode", ofwel, mode is wat uit de mode gaat.

Onbereikbare perfectie
Een andere fashion film, Fall Winter Spring (Astrid Salomon, 2015), is een samenwerking met modeontwerpster Malaika Raiss en Interview Magazine, en roept de beleveniswereld op van een model tijdens een casting. Nadat ze half is weggedroomd tijdens het lange wachten in een kamer gevuld met de vervormde stemmen van roddelende meisjes, stapt ze de obscure auditieruimte binnen. Haar lichaam wordt bij binnenkomst door een laser gescand, waarna bejaarde hoofden in glazen potten met sterk water haar vertellen dat ze moet afvallen. De film belicht daarmee de donkere kant van de mode-industrie, zoals het promoten van onbereikbare en vaak gefotoshopte perfectie, een ongezonde obsessie met eeuwige jeugd, eetstoornissen en racisme, want veel catwalks en magazines worden nog steeds gedomineerd door witte modellen. De sciencefictionachtige horrorsetting van Fall Winter Spring benadrukt de absurditeit van de mode-industrie, en levert er zo kritiek op. Er spreekt echter ook zo'n grote fascinatie uit voor de modewereld, en alles wat deze aantrekkelijk en intrigerend maakt, dat de kritiek uiteindelijk volledig wordt ingesloten.

Fall Winter Spring


Horror en mode komen ook samen in The Neon Demon (Nicolas Winding Refn, 2016), Personal Shopper (Olivier Assayas, 2016) en Nocturnal Animals (2016) van modeontwerper en filmmaker Tom Ford. Niet zo gek misschien, nu veel mensen zich steeds bewuster worden van het uitputtende bedrijfsmodel dat veel (fast) fashion-ketens hanteren, maar waar men toch nauwelijks omheen kan. De massaproductie van kleding creëert een horrorscenario voor het klimaat en de levens van miljoenen arbeiders in ontwikkelingslanden. De documentaire The True Cost (Andrew Morgan, 2015) gaat verder in op de gevolgen van een van 's werelds grootste en meest winstmakende industrieën, en het verhaal achter de glamour van fashion. Dit soort kritische visies op de mode-industrie maken de consument bewust, en zullen misschien enkelen motiveren om duurzamer met kleding om te gaan. Al snel ontstaat daardoor een niche-cultuur van eco-fashion die buiten het populaire kader valt, en die niet iedereen zal aanspreken. Structurele hervorming moet dus vanuit de mode-industrie zelf komen, en vereist een verandering in hoe we over mode denken, en bovenal wat als modieus wordt gezien.
Het is juist door de enorme aantrekkingskracht van film als medium en een fashionable esthetiek dat het perspectief op mode kritischer kan worden, en van binnenuit hervormd. Films van high fashion designers, zoals die van Malaika Raiss, verschuiven geleidelijk de status quo van wat 'fashionable' is. Trends voor de massa worden altijd aangestuurd door wat er gebeurt bij de grote modehuizen, en de populariteit van de opkomende fashion film die zich online verspreidt zou wel eens een verandering teweeg kunnen brengen in hoe we over mode denken, en belangrijker, hoe we kleding consumeren. Horror in fashion film is er dus niet alleen voor de sensatie, maar kan ook een kritische rol spelen zonder de liefde voor mode uit het oog te verliezen.

Het Imagine Film Festival vindt plaats van 12 tot 22 april in EYE Filmmuseum, Amsterdam | Op 17 april is het symposium 'Het kostuum van de toekomst', waarin wordt onderzocht welke rol nieuwe technologische ontwikkelingen spelen bij het ontwerpen en maken van kostuums.
Te gast zijn de Nederlandse ontwerpster Ellen Lens (Brimstone), de Italiaans-Amerikaanse Costume Concept Artist Luca Nemolato (The Hunger Games) en voormalig modejournaliste Pauline Terreehorst | Zie imaginefilmfestival.nl.


top
laatste nummer

Artikelen

april 2017
Nieuwe films over WOII Van propaganda naar getuigenis
Imagine Film Festival Mode draagt de dood al in zich

Interviews

april 2017
Julia Ducournau over Raw 'Fucking kannibaal!'
Alain Guiraudie over Rester vertical 'De grenzen van onze seksuele identiteit zullen vervagen'
Ben Wheatley over Free Fire 'De pistolen moesten bij de personages passen'
Daan Bakker over Quality Time 'Ga je mee, of blijf je je verzetten?'
Marco De Stefanis over Waiting for Giraffes 'Zelfs het broodje humus is politiek'
Interview Lauge Nielsen, scheidend Pathé-directeur 'Mensen komen voor de inhoud'
Ties Schenk over Monk 'Die extremen zitten in mijzelf'
Tobias Nölle over Aloys 'Ik wil toegang tot het brein van mijn personages'

Rubrieken

april 2017
Actie!
Kort
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Het lot van de moderne spion
Op ooghoogte: Albanië
Filmsterren
Thuiskijken
Andy at the movies
Boeken
The Thinking Machine 6 Pieces of Spaces



laatste nummer

Recensies

april 2017
20th Century Women Iemand laten opgroeien
Aloys Geloof in je onzichtbaarheid
Bram Fischer Water is sterker dan steen
Chez nous (Lucas Belvaux over) Blauwdruk voor sluiks fascisme
Free Fire Schietpartij van anderhalf uur
Get Out 'Waar het natuurlijk echt om draait is slavernij'
Ghost in the shell De gemodificeerde mensheid
Glory Eerlijk duurt niet lang
The Islands and the Whales Pamela Anderson op de Faeröer eilanden
Lady Macbeth (William Oldroyd over) Hoepelrok als vogelkooi
The Lost City of Z Waar is de tropenkolder?
Monk Prettig gestoord
Orpheline (Arnaud des Pallières en Christelle Berthevas over) 'Waarom kon ik niet Tarzan of Superman zijn?'
Oscuro animal Beest op de loer
The Other Side of Hope Aki Kaurismäki's verschoppelingen
Passage — A Boat Movie Rivieren volgend door oneindig laagland
Quality Time Dolende dertigers
Raw Kannibalisme en coming-of-age
Rester vertical Zelfbevrijdiging
Voir du pays Gespleten eiland
Waiting for Giraffes Niet de zee maar het aquarium