Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
Love Eternal Nieuwe boekverfilmingen

Lezen = goed, nazi's = slecht

Drie boekverfilmingen verschijnen deze maand in de bioscopen: De honderd­jarige man die uit het raam klom en verdween, Love Eternal en The Book Thief. Als je niet zou weten dat je naar een boekverfilming zit te kijken, kun je de literaire oorsprong dan toch ontwaren?

Door Fritz de Jong

Als je niet zou weten dat De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween een bewerking was van de Zweedse bestseller van Jonas Jonasson, kun je daar dan tijdens het kijken toch achter komen? De onmogelijke titel zou een eerste hint zijn. Maar de literaire oorsprong van DHMDUHRKEV schemert vooral door in de episodische structuur. Lezers van het boek klaagden dat de film enkele sappige anekdotes uit het leven van de aan explosies verslingerde hoofdpersoon Allan Karlsson overslaat. Wie de film zonder voorkennis ziet krijgt juist het gevoel dat er strenger geschrapt had mogen worden in deze overvolle schelmenkomedie. Te beginnen met de boertige hoempamuziek, die de kijker net zo weinig interpretatieruimte geeft als de lachband in een sitcom. Daarnaast had deze Zweedse variant op Forrest Gump afgekund met minder ontmoetingen tussen simpele ziel Allan en wereldleiders als Franco, Stalin, Truman en Gorbatsjov. Wat niet wegneemt dat de scène waarin hij uit de losse pols de atoombomproblemen van Robert Oppenheimer oplost hilarisch uitpakt.
Wellicht is het lollig om te lezen over de onnozele inspecteur die achter de uit het bejaardenhuis weggelopen Allan wordt aangestuurd. Maar de filmsmeris bewijst dat je de melancholische Scandinavische droogkloterij er ook te dik bovenop kunt leggen. Aan de andere kant van het humorspectrum vinden we het boeventuig dat achter Allan aanjaagt omdat hij abusievelijk een koffer met drugsgeld heeft meegenomen. De criminele motorbendetiepjes zijn uitgewerkt als karikaturale varianten op Snuf en Snuitje, die thuis horen in een kinderfilm. Het storendst is echter het complete gebrek aan ontwikkeling bij Alleman Allan, die in de vertolking door bijna-vijftiger Robert Gustafsson weliswaar steeds ouder gegrimeerd wordt, maar die innerlijk geen spat verandert. Misschien is dat in het boek anders, of stoort het daar minder. Ook al is DHMDUHRKEV per saldo best amusant, de film zorgt er vooral voor dat je liever het boek wilt lezen.

Catweazle-baardje
En als je niet zou weten dat Love Eternal een romanverfilming was? Dan zag je gewoon een mooie, lyrische film over een jongeman die van rouwen zijn levensroeping heeft gemaakt. De eerste vrouw met wie Ian echt contact maakt stelt: "Je bent vreemd, niet waar?" Nee, schudt Ian zijn hoofd: "Ik denk dat alle anderen vreemd zijn." Duidelijker kan Ian zijn vervreemding niet uitdrukken. Na de dood van zijn vader, en nadat hij in het bos achter zijn huis een opgehangen meisje heeft aangetroffen, sluit Ian zich tien jaar op in zijn kamer. Luisteren naar Noorse deathmetal, een Catweazle-baardje laten staan: dat werk. Totdat ook zijn depressieve moeder overlijdt, met achterlating van een boek vol goedbedoelde raad en recepten.
Met zijn onpeilbare mimiek blijkt Robert de Hoog de ideale vertolker voor Ian. Zijn net niet helemaal Britse accent te midden van Engelse en Ierse acteurs draagt alleen maar bij aan het gevoel van onthechting. Meisjes plegen (of overwegen) zelfmoord, Ian neemt ze mee naar huis en probeert relaties met ze aan te gaan die ranzig necrofiel zouden zijn, als zijn gefnuikte verlangen naar contact niet zo intens triest was.
En dan weet je ineens wel dat regisseur Brendan Muldowney zijn film baseerde op een roman van de Japanner Kei Ôishi. En dan gaat een heel raar highbrow-racistisch mechanisme in werking. Want ja, die rare Aziaten, he? Als dit verhaal verfilmd was door Kim Ki-duk of Kore-eda Hirokazu, dan had je dit bizarre gedrag wel verwacht van Ian. Door de vertelling te verplaatsen naar een nergens precies gedefinieerde Anglo-Ierse setting maakt Muldowney Ôishi's duistere thematiek juist op een indringende manier universeel. Of in elk geval zo universeel dat westerlingen er ook wat mee kunnen.

Dood bij het haardvuur
Als je nog niet wist dat The Book Thief een bewerking was van een bestsellende young adult novel, dan wist je het wel in de eerste seconden, waarin de almachtige verteller zijn mond opentrekt. Het verhaal over de Duitse, voor adoptie afgestane communistendochter Liesel wordt verteld door niemand minder dan de Dood. En ook al probeert Magere Hein zijn aanwezigheid in de tragische slotmonoloog goed te praten: het blijft een gekunsteld literair construct dat in de verfilming een wrange nasmaak oplevert. De man met de zeis spreekt de kijker toe met de zalvende stem van een lieve opa, die bij het haardvuur een slaapverhaaltje vertelt. De herhaalde suggestie dat De Dood alleen mensen haalt als hun tijd is gekomen is ronduit obsceen, in een film over de Tweede Wereldoorlog. Daarin stierven zoals bekend — door wapentuig, vervolging of honger — ruim zestig miljoen mensen, wier tijd zonder die oorlog juist helemaal niet was gekomen.
Terwijl De Dood zich in plechtig Engels tot de kijker richt horen we Liesels adoptieouders Geoffrey Rush en Emily Watson zich belachelijk maken met malle 'Allo 'Allo-accenten. Liesel en haar nieuwe ouders zijn Goede Duitsers, die ondergedoken joden verbergen, die houden van een goed boek en die heimelijk "ik haat Hitler" roepen. De Slechte Duitsers van de Hitlerjugend en de SS praten af en toe juist Echt Duits: de taal van het Kwaad? Maar soms ook weer niet. Een nogal storende inconsequentie in een film die een jong publiek iets wil leren over Duitsland, de nazi's en de Holocaust. Als je niet eens een taal voor je film kunt kiezen, hoe breng je dan je simplistische boodschap over dat Lezen = Goed en Nazi's = Slecht?

De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween is te zien vanaf 1 mei |  Love Eternal is te zien vanaf 24 april | The Book Thief is te zien vanaf 27 maart

top
Artikelen
Nieuwe boekverfilmingen Lezen = goed, nazi's = slecht
De spagaat van Darren Aronofsky Heisa over Noah
FilmSlot: Feuchtgebiete Lust als last
Fantastic Science (Imagine) De platworm kijkt naar opera

Interviews
Xavier Dolan over Tom à la ferme Gevaarlijk spel op homofoob platteland
John Krokidas en Daniel Radcliffe over Kill Your Darlings 'Binnen 30 seconden stonden we keihard te janken'
Caroline Strubbe over I'm the Same, I'm an Other 'Door hun verhaal zullen ze nooit meer dezelfde zijn'
Cristoffer Boe over Spies & Glistrup 'Ik neem de meest gehate man van Denemarken serieus'
Terry Gilliam over The Zero Theorem (Imagine) 'Alles ging op instinct'
Ramin Bahrani en Zac Efron over At Any Price (dvd) 'Ik zag Willy Loman naar me schreeuwen'
Djie Han Thung over Capsule (Imagine) Zinloosheid is de nieuwe Apocalyps

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Tot zover hebben we het gered
Het nieuwe kijken De schuldige kijker
Op ooghoogte Derek Jarman
Boeken: Meer Verhoeven
Evenementen


Recensies
Capsule (Imagine) Wat kies je: geluk of waarheid
Deadly Virtues: Love.Honor.Obey Martelporno zonder genade
Diplomatie (Volker Schlöndorff over) 'De consul bluft, liegt, charmeert'
Happily Ever After Waar bleef 't sprookje?
The Immigrant Wow, die immigranten hadden het moeilijk
La jaula de oro El Dorado in het noorden
Kill Your Darlings Het duistere verleden van de Beat dichters
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over) 'Iedereen die we spraken wilde piraat zijn'
Lucia de B. 21ste eeuwse heksenjacht
The Missing Picture (L'image manquante) Cinematografisch geweten van Cambodja
Pim & Pom: Het grote avontuur Dansje met slingers
De poel Helse 'staycation'
Les salauds 'Het zijn allemaal klootzakken'
Sexy Money Lady Mechanic
Snowpiercer Moord op de Oriënt Express
Spies & Glistrup Onsmakelijke vrijbuiters
Supernova Het leven mocht weleens losbarsten
Tom à la ferme Hitchcock tussen de mais
Viva la libertà! Italië: open inrichting
A Weekend in Paris (Le week-end) Huwelijksrenovatie
Yves Saint Laurent Mode is intimiderend