Zero Days (Alex Gibney over)
American Honey
Loving
Gimme Danger — Long Live The Stooges
United States of Love
ELEPHANT Filmslot

Geachte regisseurs,

Is de actualiteit te saai? Of denkt u dat actuele films per definitie inferieure films zijn? Of dat een politieke stellingname een symptoom is van hersenverweking? Waar is de actualiteit in de Nederlandse cinema?

Jeugd- en kinderfilms zijn aangenaam en daarin hebben we hier een fijne traditie opgebouwd. Dat is begrijpelijk. Wanneer het hele gezin naar een film kan zonder risico op verveelde kinderen of schunnige taferelen dan betekent dat al gauw kassa. Maar hoe herkenbaar de dermatologische problematiek op het schoolplein uit de Carry Slee-romans ook is of hoe graag we ook als historisch koningskind de wereld redden of met d'oude herdershond door Friesland rennen: er is meer. Die nadruk op jeugdfilms en komedies levert een nogal eenzijdige filmische traditie op. Trouwens, ook uw historische films zijn zelden confronterend. Waarschijnlijk ongewild draait de bulk van de Nederlandse filmproductie om het instandhouden van de idylle van het vrolijke, onschuldige Nederland.
Opvallend stil is het rond de actualiteit, de tienduizend complexe manieren waarop dit land gezien en geduid kan worden. Ja, er zijn de Telefilms. Toe te juichen, zeker, maar ik wil het hier juist over bioscoopfilms hebben.

Spijker
Welke actualiteit zou u kunnen verfilmen? Neem het verhaal rond oplichter/investeerder Bernard Madoff. Een koningsdrama dat schreeuwt om verfilming. De man die tientallen miljarden achterover drukte werd aangegeven door een van zijn zoons. Wat heeft zich in huize Madoff afgespeeld? Avond aan avond. Hoe lang zou die zoon met het idee van aangifte hebben rondgelopen? Wat heeft hij tegen zijn vader gezegd? Wat zal er met de familie gaan gebeuren en besefte die zoon dat? De film schrijft zichzelf zowat. Nou is Madoff een Amerikaan, maar als het daar gebeurt, gebeurt het hier ook. Alleen kleiner. Shakespeare dus. Theu Boermans had dat goed door bij de ondergang van het bedrijf van de broertjes Baan. Dat leverde het aardige de uitverkorene op. Diederik van Rooijen sloeg de spijker op z'n kop met stella's oorlog maar hij sloeg met de film helaas een paar andere planken mis. Eddy Terstalls trilogie simon, sextet en vox populi is ook een goed voorbeeld. Terstalls typerende stijl mag dan niet iedereens favoriet zijn, ook hij voelde de noodzaak in de tegenwoordige tijd te werken.
Waarom geen verhalen over de verdachten of de verhalen van een VN-tribunaal? Of over het tribunaal zelf? Of over het gesjoemel met gezondheidsclaims van de voedingsmiddelenindustrie? Of de afrekeningen onder criminelen. Hoe zit het met de dubieuze ontwikkelingen rond de selectie van een nieuwe straaljagerbouwer? Politieke thriller. Megalomane directeur van woningcorporatie? Detective. Of de bouwfraude? Die bouwfraude is nog steeds dagelijkse realiteit. Waarom geen verhaal over klokkenluider Ad Bos? Of EU-klokkenluider Paul van Buitenen? Ongelofelijk dat daar nog geen films over zijn gemaakt.

Vazallen
Waar blijven uw vileine drama's die de wrede, hebzuchtige, zelfdestructieve en vooral chaotische en angstige moderne ziel bezien? Die hoeven echt niet alleen over graaierij in de financiële sector en de hogere echelons van het bedrijfsleven te gaan. Mag wel. Waarom geen bijtende politieke satire over hoe de premier en een paar vazallen al jaren een echt onderzoek naar Irak traineren? Of een film à la Gus Van Sants elephant over die brute schoolmoord in Hoogerheide?
Juist door er géén films over te maken lijkt het alsof deze kunstvorm niet geschikt wordt geacht om de realiteit mee te ontrafelen. Alsof dat moet worden overgelaten aan documentaires. Wat een onzin. Daarachter verbergt zich namelijk de nogal treurigstemmende gedachte dat fictie uiteindelijk toch gewoon plat vermaak is voor op de zondagmiddag.
Is dat de provinciaalse gedachte die maakt dat fictie in dit land slechts door een zeer kleine groep serieus wordt genomen? Die pathetische en misplaatste nuchterheid die ervoor zorgt dat de kunsten ofwel als versiering ofwel als investering worden gezien? Door de kunsten zouden we juist méér kunnen begrijpen van de onontwarbare kluwen die ons omringt en waarvan we zelf deel uitmaken. Maar dat lijkt tot de filmwereld nog niet te zijn doorgedrongen. En waarom niet? Is het te moeilijk om naast de dagelijkse beslommeringen van techniek en geldzaken ook nog iets van waarde, iets blijvends, iets plaats en tijd overstijgends te vertellen? Liefst ook nog in een vernieuwende vorm. 'Overstijgends', bijzondere vorm', 'vernieuwende esthetiek', dat zijn scheldwoorden voor elitaire intellectuelen die onder de terreur van de grote getallen onmiddellijk in quarantaine worden gezet. Toch kan juist een vernieuwende vorm de sleutel zijn om de actualiteit te verkennen. En misschien zelfs te ontrafelen. Juist door z'n vorm werd Van Sants elephant geen platte moordpartij.

Open zenuwen
U laat vluchtige nieuwsprogramma's en dagbladen het discours over de actualiteit voeren. Zelf zwijgt u, bijna zonder uitzondering. Heerst het idee misschien dat u moet zwijgen over zaken waarvan u niet alles weet? Dat geldt begrijpelijkerwijs voor non-fictie, voor journalistieke media, maar toch niet voor de kunsten? Fictie geeft de vrijheid om u niet aan de letter van de actualiteit te houden maar om juist de geest daarvan te onderzoeken.
Naast die concrete fenomenen zouden uw films vooral ook moeten vertellen over de complexere achtergronden, over de onderhuidse sentimenten van de moderne samenleving. Waar blijven de indringende films over subculturen zoals la graine et le mulet of gegen die wand? Waar blijft het problematiseren, waar blijft het worstelen met hoe dit land in elkaar steekt? Waar is de vervreemding van dat nieuwe land waarover mensen zeiden dat ze het niet meer kennen? Allemaal open zenuwen. Want ook de bekende televisiedeskundigencarrousel en de auteurs van de boeken top tien hebben de stand van het land niet te pakken gekregen. Niet zoals film dat kan.

Plicht
Actuele films die maatschappelijke zenuwen blootleggen hoeven geen actiefilms en ook geen politieke films te zijn. Vooral de wat lastiger te benoemen sentimenten zou u moeten laten zien. Het vorig jaar verschenen l'heure d'été ging over de overgang van een oud naar een nieuw Frankrijk. Dat was een veel ongrijpbaardere actualiteit dan die van de krantenkoppen. Maar wel een die van dag tot dag zichtbaar is voor iedereen die het wil zien. Het is juist díe actualiteit die uw kunst moet benoemen. U zou de breekbare realiteit van het afgelopen en het komende decennium kunnen doorgronden en karakteriseren, u zou richtingen kunnen suggereren, valse zekerheden en onbestemde angsten blootleggen en onze recent ontstane kwetsbaarheid laten zien. Onze nieuwe angstige wereld. Hadden niet de meeste films van de Neue Berliner Schule over het posthistorische Duitsland ook over Nederland gemaakt kunnen worden? Waarom gebeurde dat dan niet?
De vraag is: is het niet uw plicht, om maar weer eens een scheldwoord aan te halen, om die verhalen te vertellen? Of anders gesteld: kan het u iets schelen? Of nog anders gesteld: voelt u zich hiertoe geroepen?

Ronald Rovers
top
Artikelen
Filmslot Geachte regisseurs,
Imagine AFFF Schooluniformen en wraakfantasieën
Filmbanktour Denkend aan Holland

Interviews
Jim Jarmusch Niet te stoppen
Kornél Mundruczó over DELTA Het paradijs
Lukas Moodysson over MAMMOTH 'Ik maak laf films'
Marco Bechis over BIRDWATCHERS Na de Zuid-Amerikaanse genocide
Tomas Alfredson over LET THE RIGHT ONE IN Witte nachten
Take 5: Nick Schenk Clint-scenarist

Rubrieken
Boeken Filosofen naar de film
Filmfocus
Filmkort
Mening
Filmnieuws
Filmpers
Filmsterren
Filmthuis
World Wide Angle (NL)


Recensies
ATLANTIS Ontsnapt aan de ordening
BIRDWATCHERS Vreemde vogels
THE BOAT THAT ROCKED Toen Veronica nog wild was
DELTA Jerrycans vol palenka
DIRTY MIND De Nieuwe Man: Tony T.
GARAGE De kijker en de dorpsgek
THE INTERNATIONAL Een zevenkoppige draak
LAILA'S BIRTHDAY Op zoek naar een verjaardagstaart
LET THE RIGHT ONE IN Vreemd buurmeisje
MAMMOTH Wat knaagt daar zo?
THE READER (Stephen Daldry over) Moreel analfabetisme
RICKY De wijde wereld in
SALT OF THIS SEA 1001 zwarte nachten
STILL WALKING en Ozu Achter de schuifwand